Bài giảng môn học Tâm lý học đại cương do Thạc sỹ Dương Thị Kim Oanh biên soạn  (Bấm vào liên kết phía dưới để tải xuống)

Đây là Bài giảng môn học Tâm lý học đại cương do Thạc sỹ Dương Thị Kim Oanh biên soạn. Tài liệu gồm có 5 chương: Một là Tâm lý học là một môn khoa học; hai là hoạt động, giao tiếp và sự hình thành phát triển tâm lý, ba là sự hình thành và phát triển tâm lý, ý thức; bốn là hoạt động nhận thức, năm là nhân cách và sự hình thành nhân cách. Mời các bạn tải về tham khảo nhé.

Chương I: TÂM LÝ HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC
I. Tâm lý học nghiên cứu cái gì?
1. Tâm lý học là gì?
Trong tiếng Latinh Tâm lý học là từ ghép của hai từ: Psycho là tinh thần, linh hồn; Logos là khoa học do đó có thể hiểu Tâm lý học là khoa học về các hiện tượng tinh thần.
2. Vài nét về lịch sử hình thành khoa học tâm lý
Từ xa xưa loài người đã quan tâm tới các hiện tượng tâm lý.
- Trong các di chỉ của người nguyên thủy đã thấy những bằng cứ chứng tỏ đã có quan niệm về cuộc sống của hồn, phách sau cái chết của thể xác.
- Những văn bản đầu tiên của loài người đã có những nhận xét về tính chất của hồn, đã có ý tưởng tiền khoa học về tâm lý.
- Khổng Tử (551 đến 479 TCN) ở Trung Quốc đã có những nhận xét sâu sắc về mối quan hệ giữa trí nhớ và tư duy.
- Gần 1 thế kỷ sau đó, nhà hiền triết Hy Lạp cổ đại Xôcrat (469-399 TCN) đã tuyên bố câu châm ngôn nổi tiếng Hãy tự biết mình đã và đây được coi là sự định hướng tự giác đầu tiên về tâm lý học trong triết học.
- Aritxtốt (384-322 TCN)- người đầu tiên viết cuốn sách Bàn về hồn . Đây là cuốn sách có hệ thống đầu tiên về tâm lý.
- Nhiều thế kỷ sau đó, tâm lý học vẫn còn gắn liền với triết học và chưa có tên gọi tâm lý học.
- Đến thế kỷ 18, thuật ngữ Tâm lý học mới xuất hiện trong tác phẩm Tâm lý học kinh nghiệm (1732) và Tâm lý học lý trí (1734) của nhà triết học Đức Wolf.
- Năm 1879 khi Wundt lần đầu tiên thành lập ở Leipzig (Đức) một phòng thí nghiệm tâm lý học (thực chất là sinh lý-tâm lý) thì tâm lý học mới được coi là một khoa học độc lập với triết học, có đối tượng nghiên cứu, có chức năng, nhiệm vụ riêng.
- Vào đầu thế kỷ 20 xuất hiện ba học thuyết mới trong tâm lý học là học thuyết hành vi chủ nghĩa, học thuyết Freud và học thuyết Ghestal. Cả ba học thuyết này đều có những giá trị nhất định trong lịch sử tâm lý học. Sai lầm của ba học thuyết này là sử dụng những chân lý cục bộ làm nguyên lý phổ quát cho khoa học tâm lý. Vì thế họ vẫn không thành công trong việc tìm đối tượng đích thực của tâm lý học.
- Khoảng năm 1925, nhờ vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử vào khoa học tâm lý, tâm lý học mới xác định được đối tượng nghiên cứu
của mình một cách đúng đắn. Công lao này thuộc về các nhà lý luận macxit xuất sắc trong tâm lý học như L.X.Vưgôtxki, X.L.Rubinstêin, A.N.Lêônchiep…
II. Đối tượng, nhiệm vụ của Tâm lý học
1. Đối tượng
Đối tượng của tâm lý học là các hiện tượng tâm lý với tư cách là một hiện tượng tinh thần do thế giới khách quan tác động vào não con người sinh ra, gọi chung là các hoạt động tâm lý. Tâm lý học nghiên cứu sự hình thành, vận hành và phát triển của các hoạt động tâm lý
2. Nhiệm vụ
Nhiệm vụ cơ bản của Tâm lý học là nghiên cứu bản chất hiện tượng tâm lý, các quy luật nảy sinh và phát triển tâm lý, cơ chế diễn biến và thể hiện tâm lý, quy luật về mối quan hệ của các hiện tượng tâm lý. Cụ thể, Tâm lý học nghiên cứu:
- Những yếu tố khách quan, chủ quan nào đã tạo ra tâm lý người.
- Cơ chế hình thành, biểu hiện của hoạt động tâm lý.
- Tâm lý con người hoạt động như thế nào?
- Chức năng, vai trò của tâm lý đối với hoạt động của con người.
Có thể nêu lên các nhiệm vụ cụ thể của tâm lý học như sau:
- Nghiên cứu bản chất của hoạt động tâm lý cả về mặt số lượng và chất lượng.
- Phát hiện các quy luật hình thành và phát triển tâm lý.
- Tìm ra cơ chế của các hiện tượng tâm lý.
Trên cơ sở nghiên cứu, tâm lý học đưa ra cá biện pháp hữu hiệu cho việc hình thành, phát triển tâm lý.
III. Bản chất hiện tượng tâm lý
1. Tâm lý là sự phản ánh hiện thực khách quan của não
Đây là luận điểm quan trọng để phân định tâm lý học duy vật và tâm lý học duy tâm.
Luận điểm này khẳng định có 2 yếu tố quyết định sự hình thành tâm lý người là não và hiện thực khách quan.
Tất cả các quá trình tâm lý từ đơn giản đến phức tạp đều xuất hiện trên cơ sở hoạt động của não. Không có não thì không có hiện tượng tâm lý người.
Hiện tượng tâm lý người có nguồn gốc là thế giới khách quan. Nội dung của hiện tượng tâm lý người do hiện thực khách quan quyết định.
Kết luận sư phạm
Tâm lý người có nguồn gốc là thế giới khách quan, vì vậy khi nghiên cứu cũng như hình thành, cải tạo tâm lý người phải nghiên cứu hoàn cảnh trong đó con người sống và hoạt động.
2. Tâm lý mang tính chủ thể
Khi phản ánh cùng một đối tượng trong thế giới khách quan mỗi cá nhân đều có các hình ảnh tâm lý khác nhau. Điều này là vì mỗi cá nhân phản ánh đối tượng đó thông qua lăng kính chủ quan của mình.
Nguyên nhân của hiện tượng này là do cấu tạo não người của từng cá nhân khác nhau; mỗi cá nhân có điều kiện, hoàn cảnh sống khác nhau...
Kết luận sư phạm
Tâm lý người mang tính chủ thể, vì vậy trong dạy học - giáo dục cũng như trong quan hệ ứng xử phải chú ý tới nguyên tắc đối xử cá biệt.
3. Tâm lý người có bản chất xã hội - lịch sử
Tâm lý người có bản chất xã hội:
+. Tâm lý người có nguồn gốc xã hội: Tâm lý người chỉ được hình thành trong điều kiện môi trường xã hội; trong điều kiện con người sống và hoạt động như một thành viên của xã hội.
+. Tâm lý người có nội dung xã hội: Tâm lý người phản ánh các mối quan hệ xã hội mà người đó có như quan hệ giai cấp, đạo đức, pháp quyền…
Tâm lý người có bản chất lịch sử: Do xã hội luôn vận động và biến đổi không ngừng, khi xã hội thay đổi, tâm lý con người cũng thay đổi vì vậy tâm lý người có bản chất lịch sử.
Kết luận sư phạm: Tâm lý người là sản phẩm của hoạt động và giao tiếp vì thế phải tổ chức các hoạt động và quan hệ giao tiếp để nghiên cứu sự hình thành và phát triển tâm lý người.
IV. Phân loại các hiện tượng tâm lý người
Có rất nhiều cách phân loại hiện tượng tâm lý.
1. Hiện tượng tâm lý cá nhân với hiện tượng tâm lý xã hội
Tâm lý cá nhân điều hành hành động và hoạt động của cá nhân ngươif có tâm lý đó thì chỉ phản ánh hiện thực khách quan trong hoạt động của người đó mà thôi. Nhưng một hoạt động thường có nhiều người cùng tham gia, từ một nhóm nhỏ cho đến những cộng đồng xã hội rộng lớn với nhiều kích thước khác nhau. Hiện tượng tâm lý nảy sinh trong trường hợp đó sẽ điều hành những hành động, hoạt động tương đối giống nhau của cả cộng đồng người ấy và cũng phản ánh hiện thực khách quan bao hàm trong hoạt động này một cách tương đối giống nhau. Đó là những hiện tượng tâm lý xã hội. (Phong tục, tập quán, hiện tượng mốt, tin đồn…).
2. Hiện tượng tâm lý có ý thức và hiện tượng tâm lý chưa được ý thức
Nói hiện tượng tâm lý nẩy sinh trong đầu óc, trong chủ quan ta không có nghĩa là ta biết tất cả các hiện tượng đó. Chúng ta chỉ biết rõ rệt ít hay nhiều, toàn bộ hay cụ bộ hiện
tượng tâm lý có ý thức mà thôi.
Những hiện tượng tâm lý thuộc loại khác gọi là hiện tượng tâm lý chưa được ý thức thì nói chung không được ta biết đến, ta không có thái độ đối với nó, không có dự kiến về nó mặc dù bằng cách nào đó chúng vẫn tham gia điều hành mọi hoạt động của ta.
3. Phân chia các hiện tượng tâm lý theo thời gian tồn tại và vị trí tương đối của chúng
trong nhân cách
Theo tiêu chí này, người ta phân chia các hiện tượng tâm lý thành ba loại chính :
Thứ nhất: Các quá trình tâm lý
Là hiện tượng tâm lý diễn ra trong thời gian tương đối ngắn (vài giây đến vài giờ), có mở đầu, phát triển và kết thúc.
Có ba loại quá trình tâm lý :
- Quá trình nhận thức : Gồm các quá trình như cảm giác, tri giác, tư duy, tưởng tượng…
- Quá trình cảm xúc : Thích, ghét, dễ chịu, khó chịu, yêu thương, khinh bỉ, căm thù…
- Quá trình ý chí
Thứ hai: Các trạng thái tâm lý
Là hiện tượng tâm lý diễn ra trong thời gian tương đối dài (vài mươi phút đến hàng tháng) thường ít biến động nhưng lại chi phối một cách căn bản các quá trình tâm lý đi kèm với nó. Ví dụ như sự chú ý, tâm trạng, sự ghanh đua…
Thứ ba: Các thuộc tính tâm lý
Là hiện tượng tâm lý hình thành lâu dài và kéo dài rất lâu, có khi suốt đời và tạo thành nét riêng của nhân cách, chi phối các quá trình và trạng thái tâm lý của người ấy: tính tình, tính nết, thói quen, quan điểm, hứng thú, lý tưởng sống…
V. Phương pháp nghiên cứu tâm lý
1. Nguyên tắc phương pháp luận của việc nghiên cứu tâm lý
1.1. Nguyên tắc quyết định luận duy vật biện chứng
Nguyên tắc này khẳng định tâm lý có nguồn gốc là thế giới khách quan tác động vào bộ não con người thông qua “lăng kính chủ quan” của con người. Tâm lý định hướng, điều khiển, điều chỉnh hoạt động, hành vi của con người tác động trở lại thế giới, trong đó yếu tố xã hội là quan trọng nhất. Vì vậy, khi nghiên cứu tâm lý con người cần thấm nhuần nguyên tắc quyết định luận duy vật biện chứng.
1.2. Nguyên tắc thống nhất tâm lý, ý thức, nhân cách với hoạt động
Hoạt động là phương thức hình thành, phát triển và thể hiện tâm lý, ý thức, nhân cách; đồng thời tâm lý, ý thức và nhân cách cũng tác động trở lại hoạt động. Do đó, hoạt động và tâm lý, ý thức, nhân cách thống nhất với nhau.
Nguyên tắc này cũng khẳng định, tâm lý luôn luôn vận động và phát triển, vì vậy cần phải nghiên cứu tâm lý trong sự vận động của nó, qua sự diễn biến và sản phẩm của hoạt
động.
1.3. Phải nghiên cứu các hiện tượng tâm lý trong sự liên hệ giữa chúng với nhau và trong mối liên hệ giữa chúng với các loại hiện tượng khác
Các hiện tượng tâm lý không tồn tại một cách biệt lập mà chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau, chuyển hoá lẫn nhau đồng thời chúng còn chi phối và chịu sự chi phối của các hiện tượng khác.
1.4. Phải nghiên cứu tâm lý của một con người cụ thể, một nhóm người cụ thể chứ không nghiên cứu một cách chung chung, nghiên cứu tâm lý ở một con người trừu tượng, một cộng đồng trừu tượng.
2. Phương pháp nghiên cứu tâm lý
2.1. Quan sát
Quan sát là theo dõi, thu thập hành động và hoạt động của đối tượng trong điều kiện tự nhiên để phán đoán, nhận xét về yếu tố tâm lý đã chi phối chúng, từ đó rút ra các quy luật, cơ chế của chúng.
Phương pháp quan sát cho phép chúng ta thu thập được các tài liệu cụ thể, khách quan trong các điều kiện tự nhiên của con người song phương pháp này cũng tốn nhiều công sức, mất nhiều thời gian…
Để phương pháp quan sát đạt hiệu quả cao cần chú ý các yêu cầu sau:
- Xác định mục đích, nội dung, kế hoạch quan sát.
- Chuẩn bị chu đáo về mọi mặt.
- Tiến hành quan sát cẩn thận và có hệ thống.
- Ghi chép tài liệu quan sát một cách khách quan, trung thực…
2.2. Thực nghiệm
Thực nghiệm là quá trình tác động vào đối tượng một cách chủ động trong những điều kiện đã được khống chế để gây ra ở đối tượng những biểu hiện về quan hệ nhân quả, tính quy
luật, cơ cấu, cơ chế của chúng có thể lặp đi lặp lại nhiều lần và đo đạc, định lượng, định tính một cách khách quan các hiện tượng cần nghiên cứu.
Có 2 loại thực nghiệm cơ bản:
- Thực nghiệm tự nhiên:
Thực nghiệm tự nhiên được tiến hành trong điều kiện bình thương của cuộc sống hoạt động. Trong quá trình quan sát nhà nghiên cứu chỉ thay đổi những yếu tố riêng rẽ của hoàn cảnh còn trong thực nghiệm tự nhiên nhà nghiên cứu có thể chủ động gây ra những biểu hiện và diễn biến tâm lý bằng cách khống chế một số nhân tố không cần thiết cho việc nghiên cứu, làm nổi bật những yếu tố cần thiết có khả năng giúp cho việc khai thác, tìm hiểu các nội dung cần thực nghiệm.
- Thực nghiệm trong phòng thí nghiệm:
Phương pháp thực nghiệm trong phòng thí nghiệm được tiến hành dưới điều kiện khống chế một cách nghiêm khắc các ảnh hưởng bên ngoài, người làm thí nghiệm tự tạo ra những điều kiện để làm nảy sinh hay phát triển một nội dung tâm lý cần nghiên cứu do đó có thể tiến hành nghiên cứu tương đối chủ động hơn so với quan sát và thực nghiệm tự nhiên.
Tuy nhiên, phương pháp thực nghiệm cũng khó khống chế hoàn toàn ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan của người bị thực nghiệm vì thế phải tiến hành thực nghiệm một số lần và phối hợp đồng bộ với nhiều phương pháp khác.
2.3. Điều tra
Là phương pháp dùng một số câu hỏi nhất loạt đặt ra cho một số lớn đối tượng nghiên cứu nhằm thu thập ý kiến chủ quan của họ về một vấn đề nào đó. Có thể trả lời viết (thường là như vậy) nhưng cũng có thể trả lời miệng và có người ghi lại.
Có thể điều tra thăm dò chung hoặc điều tra chuyên đề để đi sâu vào một số khía cạnh.
Câu hỏi dùng để điều tra có thể là câu hỏi đóng tức là có nhiều đáp án sẵn để đối tượng chọn hoặc có thể là câu hỏi mở để họ tự trả lời.
Dùng phương pháp này có thể trong một thời gian ngắn thu thập được một số ý kiến của rất nhiều người nhưng là ý kiến chủ quan. Để có tài liệu tương đối chính xác cần soạn kỹ
bảng hướng dẫn điều tra viên vì nếu những người này phổ biến một cách tuỳ tiện thì kết quả sẽ sai rất khác nhau và mất hết giá trị khoa học.
2.4. Trắc nghiệm (Test)
Test là một phép thử để đo lường tâm lý mà trước đó đã được chuẩn hoá trên một số lượng người đủ tiêu biểu.
Test trọn bộ thường gồm 4 phần:
- Văn bản Test.
- Hướng dẫn quy trình tiến hành.
- Hướng dẫn đánh giá.

Tải xuống để xem tài liệu hoàn chỉnh - Chia sẻ cho bạn bè nếu trang web có ích với bạn!
Nguồn tài liệu:

Bạn cũng có thể quan tâm:

Bài tập môn Các môn đại cương lớp Đại học - cao đẳng
Mời bạn tham gia hỏi - đáp
Thư viện bài tập © 2014 -2017 - Liên hệ - Giới thiệu - Bản quyền - Chính sách bảo mật - Sitemap